Şizofreni

Şizofreni Nedir?

Şizofreni bireyin duygu, düşünce ve davranışlarında bozulmalara yol açan bir rahatsızlık olarak negatif veya dağınık belirtiler gösterir. Şizofrenide pozitif, negatif veya dağınık belirtiler görülmektedir. Pozitif belirtiler daha önce var olmayan birtakım durumların ortaya çıkmasıdır. Örneğin halüsinasyon görmek gibi. Negatif belirtiler ise kişide daha önce var olan bir şeyin azalması veya yokluğu demektir. Kişinin daha önce yaptığı şeylerden zevk alamaması negatif belirtilere örnek verilebilir. Dağınık belirtilerde ise konuşmada ya da davranışlarda bozulmalar görülmektedir.  Belirtiler genellikle ergenlik döneminde başlamaktadır.

Şizofrenide Pozitif Belirtiler Nelerdir?

Sanrı (hezeyan): Sanrı gerçeklikle uyuşmayan, yanlış olduğunu gösteren kanıtlar olmasına rağmen değişmeyen yanlış inançlardır. Şizofreni de yaygın sanrılar ise;

● Dışarıdan bir güç tarafından zihnine düşüncelerin yerleştirildiğine inanma yani düşünce sokma sanrısı. Örneğin kişiler beyinlerine çip yerleştirdiklerini inanabilirler.

● Düşüncelerini yayılıyormuş gibi hissetme, diğer insanlar tarafından düşüncelerinin anlaşılacağına, bilindiğine inanma yani düşünce yayılma sanrısı. Kişiler bu yüzden etrafındaki insanlardan şüphe duyabilirler.

● Düşüncelerinin diğer insanlar tarafından yönlendirildiğine dair sanrılar da görülebilmektedir. Dış güçlerin düşünce ve davranışlarını yönlendirdiğine inanırlar. Buna düşünce kontrolü sanrısı denir.

● Kişinin hiç kimse de bulunmayan özelliklerinin olduğuna inandığı grandiyöz sanrıları da şizofrenide görülmektedir.  Kişi büyük bir yeteneğe sahip olduğunu, önemli bir buluş yaptığını veya düşünceleri okuyabildiğini söyleyebilir. 

Şizofrenide önemsiz sayılacak olayların önemli gibi algılandığı, etrafındaki kişilerin kendisine mesaj verdiğine inandığı referans sanrıları da görülebilmektedir. Örneğin, kişi gazetedeki haberler aracılığı ile kendisine mesaj gönderildiğine inanabilir.

Varsanı (Halüsinasyon):  Varsanı, gerçekte var olmayan şeyleri varmış gibi algılamadır. Varsanılar, görsel, koku, tat ve dokunsal olabilmektedir.  Kişi sesler duyduğunu, derisinde bir şeylerin gezdiğini zannedebilir. Gerçekte var olmayan kişileri görebilirler.

Şizofrenide Negatif Belirtiler Nelerdir?

Avolisyon (İstemsizlik):Kişinin rutin olarak yaptığı şeyleri artık yapmak istememesidir. Örneğin, işe veya okula gitmek istemezler. İşe gitseler bile işlerini bitirmekte zorlanırlar.

Asosyallik: Şizofrenide kişiler içe çekilebilir, arkadaşları ve ailesi ile görüşmek istemeyebilir.

Anhedoni: Kişinin daha önce zevk alarak yaptığı şeylerden artık zevk alamamasıdır.

Künt duygulanım: Duygu ifadesindeki eksikliktir. Kişiler donuk ve boş bakabilir. Jest ve mimiklerini yeterince kullanmayabilir.

Aloji: Konuşma miktarında azalmadır.  Konuştukları zamanlarda ise cevapları yüzeyseldir.

Şizofrenide Dağınık Belirtiler Nelerdir? 

Şizofreni de bir diğer belirtiler ise dağınık konuşma veya dağınık davranışlardır. Kişi burada ona sorulan konularla ilgisi olmayan cevaplar verebilmektedir. Aynı sözcükleri tekrar tekrar söyleyebilir veya karşı tarafın söylediklerini tekrar edebilir. Küfürlü konuşabilir. Tekrarlayıcı hareketler ve çocukça davranışlar da bulunmak ise dağınık davranışlara işaret etmektedir.

Şizofreni Tanı Kriterleri Nelerdir?

DSM-5’ e göre bir kişinin şizofreni tanısı alabilmesi için belirtilerin en az 6 ay görülmesi gerekmektedir. Bu dönemde ise sanrı, varsanı ya da darmadağın konuşmadan, dağınık davranış, negatif belirtilerden en az biri 1 ay boyunca görülmelidir.  Belirtiler günlük hayatı, kişinin işlevselliğini olumsuz etkilemeli ve madde veya ilaç kullanımından kaynaklanmamalıdır.

Şizofreninin Nedenleri Nelerdir?

Şizofrenin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Ancak yapılan çalışmalar şizofrenide dopaminin aşırı aktivitesinin pozitif belirtiler ile yetersiz aktivitesinin ise negatif belirtiler ilişkili olabileceğini öne sürmüştür. Ventriküllerde genişleme, prefrontal korteksteki gri maddede azalma, hipokampüste küçülme şizofreni ile ile ilişkilendirilmiştir.  Gebelik sırasında oluşan enfeksiyon veya doğum sırasında bebeğin oksijensiz kalması gibi komplikasyonlar şizofreni riskini arttırabilir. Ailede şizofrenin öyküsünün olması, düşük sosyoekonomik düzey, aile içi etkileşimin azlığı da şizofreni için risk faktörleridir.

Şizofrenin Tedavisi

Tedavide antipsikotik ilaçlar kullanılmaktadır. Varsanı ve sanrıları azaltmak için bilişsel davranışçı terapi, sosyal hayata uyumu kolaylaştırabilmek için sosyal beceri eğitimi verilebilir.  Bu süreçte destek olması için yakınlarına şizofreni hakkında eğitim ve aile içi etkileşimi arttırmak adına aile terapisi verilebilir. 

Şizofrenide Damgalama

Şizofreni tanısı alan bireyler yaşamları boyunca mücadele vermektedirler. Tedavinin olumlu yönde ilerlemesinde ise sosyal destek oldukça önemlidir. Ancak günümüzde bazı insanlar hala şizofreni hakkında yanlış bilgilere sahiptir.  İnsanlar şizofreni tanısı alanları tehlikeli, saldırgan olarak görmekte ve onlardan kaçmak istemektedir. Ancak şizofreni tanısı alan bireyler genellikle tehlikeli değildir. Aksine başka insanlardan ziyade daha çok kendilerine zarar vermektedirler. Şizofreni uygun tedavi alındığında iyileşmelerin görüldüğü bir hastalıktır. Hastalar tedavilerine devam ettikleri sürece iş ve sosyal hayatlarına devam edebilmektedirler. Şizofreni herkeste görülebilecek bir hastalıktır. Bu yüzden şizofreni tanısı alan insanları deli, saldırgan gibi damgalayan ifadeler (bkz. damgalama) kullanarak hem hastaların hem de yakınlarının hayatını zorlaştırmamalıyız.

Film Önerisi

A Beautiful Mind  ile ünlü matematikçi John Nash’in şizofreni belirtileri ile mücadele ettiği hayat hikayesi anlatılmaktadır.

Yıldız İnanç

Kaynakça

Durmaz, O., & Kumsar, N. A. K. (2020). Toplum Ruh Sağlığı Merkezi Uygulamalarının Şizofreni Hastalığının Sürecine Klinik Değişkenler Temelinde Etkisi. Cyprus Turkish Journal of Psychiatry & Psychology, 2(2), 82–88. https://doi.org/10.35365/ctjpp.20.02.12

Summakoğlu, D., & Ertuğrul, B. (2018). Şizofreni ve Tedavi̇si̇. Lectio Scientific Journal of Health and Natural Sciences, 2(1), 43–61.