Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu Nedir?

Tıkınırcasına yeme bozukluğu, yeme davranışı üzerinde kontrol kaybının yaşandığı, tekrarlayan aşırı yeme dönemlerinin bulunduğu ve kişinin tıkınırcasına yeme nöbetlerinin yol açabileceği etkileri gidermek adına telafi davranışına başvurmadığı bir yeme bozukluğu olarak açıklanabilir (Turan vd., 2015). Tıkınırcasına yeme epizotları sonrasında takip eden duygular genelde suçluluk, pişmanlık, iğrenme ve kendinden nefret etme gibi negatif duygular içermektedir (Arnow vd., 1992).

Ortalama başlangıç yaşı geç ergenlik ve erken yirmili yaşlardır(Kessler ve ark., 2013). Ayrıca tıkınırcasına yeme bozukluğu en yaygın yeme bozukluğu olup global yaygınlığı %0,9’dur (Erskine ve Whiteford, 2018). Cinsiyet bağlamında ise kadınlarda daha çok görülse de erkekler arasında en yaygın yeme bozukluğu olarak göze çarpmaktadır.

Tıkınırcasına yeme bozukluğu geliştirmede risk faktörlerini işaret eden çalışmalar, çocukluk dönemi olumsuz deneyimleri, ebeveynlerin psikiyatrik morbiditesi, çocukluk dönemi obezitesi ve dış görünüş, kilo ve yeme üzerine olumsuz eleştirilmenin riski önemli derecede arttırdığını göstermiştir (Fairburn vd., 1998; Grilo ve Masheb, 2001; Wonderlich vd., 2001). Bunların yanı sıra tıkınırcasına yeme bozukluğu olan bireylerle yapılan retrospektif çalışmalarda hastalık başlangıcı öncesinde boşanma, ölüm, ayrılık, iş stresi gibi stresli yaşam olaylarının raporlandığı görülmekte ve bunların tıkınırcasına yeme bozukluğu gelişimini tetikleyeceği öne sürülmektedir (Degortes vd., 2014; Pike vd., 2006).

Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu Belirtileri

Tıkınırcasına yeme bozukluğu belirtileri aşağıdaki gibidir:

Yineleyici tıkınırcasına yeme atakları görülür. Bir tıkınırcasına yeme atağı aşağıdakilerden her ikisi ile belirlidir:

Benzer koşullarda, benzer sürede, çoğu kişinin yiyebileceğinden açıkça daha çok yiyeceği, ayrı bir zaman biriminde (örneğin; herhangi iki saatlik bir sürede) yeme.

Bu atak sırasında, yemek yemeyle ilgili denetimin kalktığı duyumunun olması (örneğin; kişinin yemek yemeyi durduramadığı duygusu ne ya da ne denli yediğini denetleyemediği duygusu).

B. Tıkınırcasına yeme ataklarına aşağıdakilerden üçü (ya da daha çoğu) eşlik eder:

• Olağandan çok daha hızlı yeme.
• Rahatsızlık verecek düzeyde tokluk hissedene dek yeme.
• Bedensel açlık duymuyorken aşırı ölçüde yeme.
• Ne denli yediğinden utandığı için kendi başına yeme.
• Daha sonra kendinden tiksinme, çökkünlük yaşama ya da büyük bir suçluluk duyma.

C. Tıkınırcasına yeme ile ilgili belirgin bir sıkıntı duyulur.

D. Bu tıkınırcasına yeme davranışları, ortalama, üç ay içinde, en az haftada bir kez oluşur.

E. Tıkınırcasına yemeye, bulimiya nervozada olduğu gibi yineleyen uygunsuz dengeleyici davranışlar eşlik etmez ve tıkınırcasına yeme, yalnızca bulimiya nervoza ya da anoreksiya nervozanın gidişi sırasında ortaya çıkmamaktadır.

Ayrıca atakların sıklığına göre şiddet de değerlendirilmektedir:

Ağır olmayan: Haftada ortalama bir-üç kez tıkınırcasına yemenin olması.
Orta derecede: Haftada ortalama dört-yedi kez tıkınırcasına yemenin olması.
Ağır: Haftada ortalama sekiz-on üç kez tıkınırcasına yemenin olması.
Aşırı derecede: Haftada ortalama on dört ya da daha fazla sayıda tıkınırcasına yemenin olması.

Anoreksiya Nervoza ve Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu Farkları Nelerdir?

Anoreksiya nervoza ve tıkınırcasına yeme bozukluğu, beden memnuniyetsizliği ya da utanç, başkalarının yanında yemek yemekten rahatsız olma gibi noktalarda benzerlik gösterse de ayrıştıkları önemli noktalar bulunmaktadır.

Anoreksiya nervozada çok az yeme, kilo almaktan korkma, düşük kiloyu inkar hali söz konusudur. Tıkınırcasına yeme bozukluğunda ise kişi bedeninden memnun olmasa da beden algısı bozulmamış, anoreksiya nervozada görülen kısıtlama(besin alımını kısıtlama, aşırı spor yapma vb.) ve/veya telafi davranışları(kusma, laksatif kullanımı vb.) bulunmaz. Tıkınırcasına yeme bozukluğunda birçok hasta, diyet yapmak için yoğun çaba gösterir ancak bu konuda başarısız olur. Tıkınırcasına yeme bozukluğu hastalarının bir kısmı yemeyi kontrol etmek için çabalamaya devam eder, bir kısmı ise daha önceden yaşadıkları başarısız deneyimler nedeniyle diyet yapmayı bırakır (APA, 2013).

4. Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu Tedavi Edilmezse Nasıl Sorunlar Yaşanır?

Tıkınırcasına yeme bozukluğu diğer yeme bozukluklarına göre tedaviye cevap veren bir bozukluk olsa da tıkınırcasına yeme bozukluğu olan hastaların %70’ i obezite (BMI 30-40 arası), %20’ si ise morbid obezite (BMI ≥ 40) tanısı almaktadır (Grucza vd., 2007). Ayrıca bu bozuklukla birlikte psikiyatrik eş tanı olarak duygudurum, anksiyete, dürtü kontrol bozuklukları, madde kullanım bozukluğu ihtimali de artmaktadır (Hudson vd., 2007).

Ek olarak, tıkınırcasına yeme bozukluğu, bariatrik ameliyat adayları arasında en yaygın yeme bozukluğudur (Brode ve Mitchell, 2019). Ameliyat öncesi tıkınırcasına yeme kilo kaybını anlamlı derecede etkilemez iken ameliyat sonrası tıkınırcasına yeme problem oluşturmaktadır. Ameliyat sonrası hastaların büyük porsiyon yemekleri yemeleri fiziksel olarak mümkün değildir ancak kontrol kaybının yaşandığı her seferde porsiyon limiti zorlandığında postoperatif kese genişleyebilir bu da kilo alımı ile sonuçlanır (Bray, 2004).

Sonuç olarak, tıkınırcasına yeme bozukluğu kişinin sağlığına ve yaşam kalitesine etkisi ispat edilmiş, yaygın bir hastalıktır (Erskine ve Whiteford, 2018). Tedavi edilmezse kişinin fiziksel ve mental sağlığını etkileyen ciddi sorunlar ortaya çıkabilir. Bu noktada doğru ve kalıcı adımlar atmak adına ilk olarak uzman yardımına başvurmak büyük bir önem taşımaktadır.

Beyza Metin

Kaynakça

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.
Arnow, B., Kenardy, J., & Agras, W. S. (1992). Binge eating among the obese: A descriptive study. Journal of behavioral medicine, 15(2), 155-170.
Bray, G. A. (2004). The epidemic of obesity and changes in food intake: the Fluoride Hypothesis. Physiology & behavior, 82(1), 115-121.
Brode, C. S., & Mitchell, J. E. (2019). Problematic eating behaviors and eating disorders associated with bariatric surgery. Psychiatric Clinics, 42(2), 287-297.
Degortes, D., Santonastaso, P., Zanetti, T., Tenconi, E., Veronese, A., & Favaro, A. (2014). Stressful life events and binge eating disorder. European Eating Disorders Review, 22(5), 378-382.
Erskine HE, Whiteford HA. Epidemiology of binge eating disorder. Curr Opin Psychiatry. 2018 Nov;31(6):462-470. doi: 10.1097/YCO.0000000000000449. PMID: 30113324.
Grilo, C. M., & Masheb, R. M. (2001). Childhood psychological, physical, and sexual maltreatment in outpatients with binge eating disorder: Frequency and associations with gender, obesity, and eating‐related psychopathology. Obesity research, 9(5), 320-325.
Grucza RA, Przybeck TR, Cloninger CR. Prevalence and correlates of binge eating disorder in a community sample. Compr Psychiatry. 2007 Mar-Apr;48(2):124-31. doi: 10.1016/j.comppsych.2006.08.002. Epub 2006 Nov 9. PMID: 17292702; PMCID: PMC1924970.
Hudson JI, Hiripi E, Pope HG Jr, Kessler RC. The prevalence and correlates of eating disorders in the National Comorbidity Survey Replication. Biol Psychiatry. 2007 Feb 1;61(3):348-58. doi: 10.1016/j.biopsych.2006.03.040. Epub 2006 Jul 3. Erratum in: Biol Psychiatry. 2012 Jul 15;72(2):164. PMID: 16815322; PMCID: PMC1892232.
Kessler, R. C., Berglund, P. A., Chiu, W. T., Deitz, A. C., Hudson, J. I., Shahly, V., Aguilar-Gaxiola, S., Alonso, J., Angermeyer, M. C., Benjet, C., Bruffaerts, R., de Girolamo, G., de Graaf, R., Maria Haro, J., Kovess-Masfety, V., O’Neill, S., Posada-Villa, J., Sasu, C., Scott, K., . . . Xavier, M. (2013).
Pike, K. M., Wilfley, D., Hilbert, A., Fairburn, C. G., Dohm, F. A., & Striegel-Moore, R. H. (2006). Antecedent life events of binge-eating disorder. Psychiatry research, 142(1), 19-29.
The prevalence and correlates of binge eating disorder in the World Health Organization world mental health surveys. Biological Psychiatry, 73(9), 904–914. https://doi.org/10.1016/j.biopsych.2012.11.020
Turan, Ş., Poyraz Aksoy C. ve Özdemir, A.(2015). Tıkınırcasına yeme bozukluğu. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar,7(4), 419-435.

Sorumluluk Reddi: Söz konusu bu tür bilgiler Site’de yalnızca bilgilendirme amacıyla yayınlanmaktadır ve doktorunuz ya da eczacınızın tavsiyelerinin yerini almaz. Bu bilgiler hiçbir koşulda bir hastalığın veya fiziksel problemin tıbbi tanısını koymak için kullanılmamaktadır site üzerinden durumunuzla ilgili endişelerinizi ve sorularınızı sorabilirsiniz. Bununla birlikte her durumda doktorunuza ya da eczacınıza başvurmanız gerekir.

Klinik Psikolog Fundem Ece

Uzmanlık alanları: Çocuk, Ergen, Yetişkin, Aile, Çift, Cinsel Danışmanlık.
Okan Üniversitesi Psikoloji Bölümü’nü tam burslu kazandı. Psikoloji Bölümü’nü (%30 İngilizce) burslu okurken başarısı sayesinde Çift Anadal Programı’na kabul edilerek Sağlık Yönetimi Bölümü’nü de tamamladı.