Özgül Öğrenme Bozukluğu (ÖÖB)

Özgül Öğrenme Bozukluğu (ÖÖB) yaşa, zekaya ya da alınan eğitim düzeyinin eşit olmasına rağmen akademik becerisi, beklenen düzeyin oldukça altında olması durumudur (Gökten ve Duman, 2020). Bu durum kişinin okul, iş ya da günlük hayatını oldukça etkilediği bir durumdur. Özgül öğrenme bozukluğu okuma, yazma, aritmetik işlemler, akıl yürütme, anlama, konuşma gibi alanlarda işlevselliğin bozulmasına neden olan ve genellikle çocuklarda görülen nörogelişimsel bir bozukluktur (Araz Altay ve Görker, 2018). ÖÖB olan çocuklarda zekâ seviyesi normal ya da normalüstüne sahip olunmasına rağmen akademik alanlarda ciddi bir bozulma ve problem yaşanmasına sebep olmaktadır. Bu çocuklar akranlarına göre farklı şekilde ve farklı hızda anlayıp, öğrenebilmektedirler. Zekâ seviyelerine uygun bir şekilde akademik başarı gösteremedikleri için de bu çocuklar, ebeveynlerin ve öğretmenlerin dikkatini çekmektedirler (Melekoğlu ve Yıldız, 2019). Bu bozukluk çocukların akademik başarısını büyük ölçüde olumsuz etkilemektedir. Fakat çocukların bu yaşadığı olumsuzluklar olanların zihinsel yetersizliğinden, görme ve işitsel yetersizliğinden, ortopedik yetersizlik gibi durumlardan dolayı kaynaklanmamalıdır (Melekoğlu ve Yıldız, 2019).

Özgül öğrenme bozukluğunun nedenini açıklamak için birçok farklı kuram ve yöntem oluşturulmuştur. Bu bozukluk biyolojik bir temeli bulunmasına rağmen bu işlevsel bozukluğun ortaya çıkmasında genetik ve çevresel etkenlerin de etkili olduğu belirtilmektedir (Araz Altay ve Görker, 2018). Özgül öğrenme bozukluğu okuma bozukluğu (disleksi), yazma bozukluğu (disgrafi), aritmetik (matematik) bozukluğu (diskalkuli) olmak üzere üç grupta ele alınmaktadır. Bu bozukluklar birlikte veya ayrı ayrı olarak da bulunabilmektedir. Yani özgül öğrenme güçlüğü olan bir çocukta sadece disleksi bulunabilir ya da hem disleksi hem de disgrafi ikisi de aynı anda bulunabilmektedir (Melekoğlu ve Yıldız, 2019).

Özgül öğrenme bozukluğu nörolojik kaynaklı bir bozukluktur (Melekoğlu ve Yıldız, 2019). Yapılan bazı araştırmalarda bu bozukluklara sahip bazı çocukların beyin yapılarında veya işleyişlerinde, akranlarına göre bazı farklılıklar olduğu ortaya konmuştur (Melekoğlu ve Yıldız, 2019). Bazı çocukların beyinleri, alınan bilgileri işlemekte ve beynin farklı bölgelerinden gelen bilgileri bir araya getirerek anlamlandırmakta güçlük yaşayabilmektedir (Melekoğlu ve Yıldız, 2019). Tabii ki bu durum her özgül öğrenme bozukluğu olan çocuklar için geçerli değildir. Bu bozukluğa sahip olan çocukların beyin yapılarındaki ve işleyişlerindeki farklılıklar hiçbir zaman öğrenemeyecekleri şeklinde yorumlanmamalıdır. Ancak öğrenme süreci, akranlarına göre daha yavaş ilerleyebilmekte veya farklı biçimlerde gerçekleşebilmektedir (Melekoğlu ve Yıldız, 2019). Bu nedenle öğrenmeyle ilgili görevlerde sergilenen performans, bireyin yetersiz ya da yeteneksiz olmasından değil bilgiyi işleme sürecindeki farklılıklardan kaynaklanmaktadır. Çocuklarla bilgi işleme süreci, özgül öğrenme bozukluğu olmayan çocuklara kıyasla daha farklı yollarla veya daha yavaş bir hızda gerçekleşebilmektedir (Melekoğlu ve Yıldız, 2019).

Okuma Bozukluğu (Disleksi)

Disleksi genel tanımıyla okumada ciddi zorluk olarak tanımlanmaktadır (Melekoğlu ve Yıldız, 2019). En yaygını ve güçlük yaşadıkları okuma güçlüğüdür. Disleksi olan çocuklar, okuma becerilerini kazanma ve geliştirme sürecinde güçlük yaşayabilmektedir. Öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklarda görülen okuma problemlerinin temelinde, dil becerilerindeki yetersizliklerin etkili olduğu kabul edilmektedir. Bu çocuklar özellikle sesli okuma, okuduğunu anlama, sözcükleri doğru tanıma ve düzenli okuma alışkanlığı geliştirme konularında çeşitli güçlükler yaşayabilmektedir (Melekoğlu ve Yıldız, 2019). Bu çocuklarda harf-ses eşleştirme becerisinde bozulmalar görülebilir. Harfler ve kelimeleri karıştırır ya da tersten okumaya çalışırlar. Kelimeleri birleştirmede zorlanır, tam haliyle kelimeleri okuyamaz, daha çok harf harf okuyabilirler (Salman vd., 2016).

İşitsel temporal işlemleme, bireyin kısa süreli ve hızlı gerçekleşen ses uyaranlarını algılama ve işleme kapasitesini ifade etmektedir (Gökten ve Duman 2020). İşitsel temporal işlemleme kuramına göre, hızlı ses uyaranlarının işlenmesindeki güçlükler konuşma seslerinin doğru biçimde kodlanmasını olumsuz etkileyebilir (Gökten ve Duman 2020). Bu durum ise fonolojik temsilin yeterince gelişmesini engelleyerek okuma becerilerinin kazanılmasında ve geliştirilmesinde güçlükler ortaya çıkabilmektedir. Bakıldığında, okuma güçlüğü çeken kişilerde hem konuşma seslerini hem de konuşma dışındaki işitsel uyaranları içeren temporal işlemleme görevlerinde daha düşük performans sergilediklerini göstermektedir (Gökten ve Duman 2020).

Yazma Bozukluğu (Disgrafi)

Disgrafi, el yazısı becerileri ile motor becerilerini olumsuz etkileyen, yazı yazma becerisinde normal gelişimsel gecikmenin yaşandığı bir öğrenme bozukluğudur (Gökten ve Duman 2020). Yazma bozukluğu olan bireylerde, yazı yazarken boşluk bırakmazlar, kâğıda yazacakların düzenini planlayamaz, düzensiz ve okunaksız el yazısı, bir kelimeyi okurken o kelimeyi parçalaya parçalaya okumaları, yazının boyutunu ayarlamada güçlük çekmesi, aklındakileri yazıya dökmede ciddi zorluk yaşamaları gibi belirtileri vardır (Gökten ve Duman 2020). Yazma bozukluğu olan çocuklarda, yaşıtlarına göre yazmaları yavaştır. Sınıf içinde yazı yazmada ya da tahtada gördüğünü defterine yazmada zorluk yaşarlar. Verilen ödevleri de yapmak zaman alır ve bu da çocukta öğrenmeye yönelik isteğini azaltabilir. Bu çocukların yazılarında akıcılık pek yoktur ve yazının içeriğinde sorunlar vardır (Gökten ve Duman 2020).

Yazma bozukluğu olan çocuklarda, öğrenmeleri için gerekli olan zaman yönetimi ve mekânsal düzenleme gibi becerilerde güçlük yaşamaktadırlar. Bunun yanı sıra, yazma becerisi ile organize olma becerisi arasında ilişkili bulunduğu ifade edilmektedir. Bunların olması da günlük yaşamındaki işlevselliği üzerinde de belirleyici bir role sahiptir (Gökten ve Duman 2020).

Matematik (Aritmetik) Bozukluğu (Diskalkuli)

Aritmetik bozukluk, matematik alanında belirgin düzeyde bozulmalar vardır. Bu bozukluğa sahip olanlar rakamla ya da temel kavramlarla ilgili sorunları, erken yaşlardan itibaren kendini göstermektedir. Sayısal kavramları anlama, matematiksel düşünme ve işlem yapma becerilerindeki yetersizlikler şeklinde ortaya çıkmaktadır (Gökten ve Duman 2020). Bu bozukluktaki matematik alanındaki zorluklar kişinin normal gelişim seviyesinde olması gereken akademik başarının bariz şekilde altındadır (Gökten ve Duman 2020). Bu kişiler dört işlem yapmada zorluk yaşarlar, problemin çözümüne gitmekte güçlük çekerler, matematiksel sembol, işaret ve terimleri anlamakta zorlanırlar, sayıları yüksek sesle söylerken sayıları yanlış ya da tersten söyleyebilirler. Bu bozukluk genelde diğer özgül öğrenme bozuklukları olan okuma ve yazma bozukluklarıyla birlikte görülür (Gökten ve Duman 2020).

Matematiksel işlevlerle dil yakından ilgilidir. Kişinin dil anlamadaki yaşadıkları güçlükler, matematiksel problemleri doğru anlayabilmede zorluk yaşayabilmektedirler. Özellikle okuma güçlüğü olan çocuklarda matematik problemlerinde yer alan sözcükleri okumakta ve anlamlandırmakta güçlük yaşayabilmektedirler (Gökten ve Duman 2020).

Risk Faktörü

Özgül öğrenme bozukluğunun görülme olasılığını artıran bazı risk faktörleri bulunmaktadır. Bunlar:

• Ailede öğrenme bozukluğu öyküsünün bulunması,
• Yoksulluk ve elverişsiz yaşam koşullarında büyüme,
• Prematüre doğum (Gökten ve Duman 2020).

Ayırıcı Tanı

Ayırıcı tanıda dikkat edilmesi gerekenler:

• Hafif zekâ geriliği,
• İşitme ya da görme duyusunu etkileyen sorunlar,
• DEHB, depresyon, anksiyete ve benzeri ruhsal bozukluklar,
• Öğrencinin ilgi, yetenekleriyle ilgili uyumlu olmayan ebeveyn ve öğretmen beklentileri,
• Çevreye bağlı etkenler (sosyoekonomik yetersizlik, sık sık okul devamsızlığı, yetersiz eğitim koşulları, kültürel farklılıklar) (Gökten ve Duman 2020).

ÖÖB ile ilişkili olabilecek diğer etkenler arasında nörolojik hastalıklar (nöbetler, durağan veya ilerleyici nörolojik bozukluklar), genetik nedenler, ilaç kullanımına bağlı yan etkiler, madde kullanımı, uyku düzensizlikleri yer almaktadır (Gökten ve Duman 2020). Bu etkenlerin belirlenebilmesi için ayrıntılı öykü alınması, fiziksel ve nörolojik muayene yapılması, gerekli laboratuvar incelemeleri, işitme ve görme incelemeleri önemli bir yer tutmaktadır (Gökten ve Duman 2020).

Psikolog Randevu Talebi

Beyza Metin

Tedavi

ÖÖB’nin nedenleri tek bir etkenle açıklanamadığı gibi aynı şekilde tüm bireyler için geçerli olan en uygun tedavi yöntemi de belirlenememiştir. ÖBB tanısı konulan çocukların bireysel farklılıkları göz önünde bulundurularak, tedavide birden fazla yaklaşımın birlikte kullanılması önerilmektedir (Gökten ve Duman 2020).

ÖBB’nin tedavisinde yapılması gerekenler:

• Çocuk ve ailesini ÖÖB, uygulanacak tedavi süreci ve eğitim planı hakkında bilgilendirmek, yanlış inanış ve önyargıların düzeltilmesini sağlamak,
• Ailenin kısa sürede ulaşılabilir ve gerçekçi hedefler belirlemesine yardımcı olmak ve bu hedeflere odaklanmasını desteklemek,
• Çocuğun akademik başarısını etkileyebilecek benlik algısı, dikkat becerileri, akranlarıyla olan ilişkileri, ebeveynlerin ve okuldakilerin çocuktan beklentileri gibi bireysel özellikleri dikkate almak,
• Çocuğun ihtiyaçlarına uygun eğitim programı oluşturmak,
• Çocuğun yaşadığı güçlükler ve okul ortamında ihtiyaç duyduğu düzenlemeler hakkında öğretmeni bilgilendirerek ve okul-aile iş birliğinin devamlılığını sağlamak gereklidir (Gökten ve Duman 2020).

Tedavide çocuğun güçlü ve zayıf yönleri belirlendikten sonra kişiye özgü eğitim programı düzenlenir. Programda çocuğun güçlü taraflarına yönelik öğrenme etkinliklerini içerirken, aynı zamanda bireysel ihtiyaçlarına göre planlanan özel beceri eğitimlerini de kapsamaktadır (Gökten ve Duman 2020).

Tanımlanmamış Beslenme ve Yeme Bozuklukları

Tanımlanmamış beslenme ve yeme bozuklukları, beslenme ve yeme bozukluklarına ait belirtilerin belirgin olduğu ancak tanı koymak için yeterli bilginin bulunmadığı veya tanı ölçütlerinin tam karşılanmadığı durumlarda kullanılır. Bu belirtiler kişide toplumsal alanda, iş hayatında ya da diğer önemli yaşam alanlarında işlev kaybına neden olabilmektedir (Faraji ve Fırat, 2022).

KAYNAKÇA

ARAZ ALTAY, M., & GÖRKER, I. (2018). DSM-5 Kriterlerine Göre Özgül Öğrenme
Bozukluğu Tanısı Alan Olguların Psikiyatrik Eştanı ve WISC-R Profillerinin Değerlendirilmesi. Archives of Neuropsychiatry/Nöropsikiyatri Arşivi, 55(2).
Gökten, E. S., & Duman, N. S. (2020). Şemsiye bir bozukluk: Özgül öğrenme bozukluğu. Turk J Child Adolesc Ment Health, 27(3), 126-33.
Melekoğlu, M. A., & Yıldız, G. (2019). Özel öğrenme güçlüğü olan bireyler: Aileler için rehber kitapçık. T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
Salman, U., Özdemir, S., Salman, A. B., & Özdemir, F. (2016). Özel öğrenme güçlüğü “Disleksi”. İstanbul Bilim Üniversitesi Florence Nightingale Tıp Dergisi, 2(2), 170-176.

Sorumluluk Reddi: Söz konusu bu tür bilgiler Site’de yalnızca bilgilendirme amacıyla yayınlanmaktadır ve doktorunuz ya da eczacınızın tavsiyelerinin yerini almaz. Bu bilgiler hiçbir koşulda bir hastalığın veya fiziksel problemin tıbbi tanısını koymak için kullanılmamaktadır site üzerinden durumunuzla ilgili endişelerinizi ve sorularınızı sorabilirsiniz. Bununla birlikte her durumda doktorunuza ya da eczacınıza başvurmanız gerekir.