Öz Değer: Kendine Saygı ve Psikolojik Sağlık

Günümüz dünyasında bireyin psikolojik sağlığını anlamak için kullanılan temel kavramlardan biri de öz değer kavramıdır. Öz değer, bir insanın kendini ne kadar önemli, yetenekli ve başkalarının sevdiği biri olarak gördüğüne dair bir ölçektir. Bu kavram, psikoloji kitaplarında benlik saygısıyla bağlantılı olarak anlatılmıştır ve bireyin ruhsal sağlığına büyük etki oluşturmaktadır (Morris Rosenberg, 1965). Bir kişi kendi değerlerine inandığında, karşısına çıkan zorlukları daha iyi yönetebilir. Ancak düşük öz değer duygusu, çeşitli psikolojik problemlere neden olabilir (Roy Baumeister et al., 2003).

Öz değer nedir ve nasıl geliştirilir?

Öz değer, kişinin kendisine yönelik bir değerlendirmesidir ve bu değerlendirme hem zihinsel hem de duygusal bileşenler içerir. Nathaniel Branden (1994), öz değeri bireyin kendisini yeterli ve değerli hissetmesi olarak tanımlar. Bu bağlamda öz değer, yalnızca başarıya değil, bireyin kendisini koşulsuzca kabul etmesine bağlıdır.

Öz değer gelişimi erken çocukluk döneminde başlar ve özellikle ebeveyn tutumları, bağlanma ilişkileri ve sosyal geri bildirimler tarafından etkilenmektedir. John Bowlby‘nin (1969) bağlanma kuramına göre, güvenli bağlanma geliştiren kişiler daha yüksek öz değer seviyesine sahip olabilir.

Yetişkinlik döneminde öz değer geliştirilebilen bir yapıdadır. Özellikle bireyin içsel çatışmalarını fark etmesi ve kendine yönelik eleştirel taraflarını değiştirebilmesi önemlidir. Aaron Beck’in (1976) bilişsel kuramına göre, bireyin otomatik düşünceleri duygularını ve öz değer algısını doğrudan etkiler. Bu nedenle olumsuz düşüncelerin yeniden düzenlenmesi öz değer gelişiminde önemli bir rol oynar.

Öz değer eksikliği ve duygusal etkileri

Düşük öz değer, bireyin kendisini değersiz, yetersiz ve başarısız hissetmesine sebep olabilir. Araştırmalar, düşük öz değer ile depresyon, anksiyete ve stres arasında güçlü bağlantılar olduğunu göstermektedir (Baumeister et al., 2003). Öz değer eksikliği yaşayan bireyler, dış dünyadaki başkalarına daha bağımlı hale gelir ve reddedilme korkusuyla başa çıkmak zorunda kalabilir.

Ek olarak, öz değer eksikliği kişilerarası ilişkileri de olumsuz etkiler. Bu bireyler sınır koymakta güçlük çekebilir, aşırı fedakârlık yapabilir ve kendi ihtiyaçlarını geri plana atabilirler. Carl Rogers (1951), bireyin koşulsuz kabul görmediği durumlarda öz değerinin zarar gördüğünü ifade etmektedir.

Kendine değer verme yolları

Kendine değer vermek, öz değer gelişiminin ana unsurlarından biridir. Kristin Neff (2003), öz-şefkat kavramını tarif ederken bireyin kendisine karşı anlayışlı ve nazik olmasının öz değer üzerinde olumlu etkileri olduğunu belirtmektedir. Kendine değer vermenin en önemli yollarından biri, bireyin kendisini olduğu gibi kabul etmesidir. Kusurların insan olmanın doğal bir parçası olduğunu kabullenmek, öz değer duygusunu güçlendirir. Bunun yanı sıra sınır koyabilmek, bireyin kendi ihtiyaçlarını önemsemesi açısından önemli bir beceridir.

Öz değer arttırma teknikleri

Öz değer artırmak için literatürde birçok etkili yöntem bulunmaktadır. Bunlardan biri bilişsel yeniden yapılandırmadır. Beck (1976), kişinin olumsuz düşüncelerini daha gerçekçi ve işlevsel düşüncelerle değiştirmesinin duygusal iyilik halini yükselttiğini belirtmektedir. Bir diğer yöntem ise günlük tutmaktır; kişinin gün içinde yaptığı olumlu davranışları fark etmesi öz değer hissini güçlendirir. Ayrıca mindfulness (bilinçli farkındalık) uygulamaları da öz değer gelişimini destekleyen önemli yöntemler arasındadır. Jon Kabat-Zinn (1990), mindfulness pratiğinin kişinin kendine karşı eleştirel tutumunu azalttığını ve kabul duygusunu artırdığını ifade etmektedir.

Sonuç olarak, öz değer kişinin psikolojik sağlığının temel unsurlarından biridir. Sağlıklı bir öz değer geliştirmek, kişinin yaşam kalitesini yükseltmekte ve daha dengeli, tatmin edici bir yaşam sürmesine yardımcı olmaktadır.

Beyza Metin

Kaynakça

Baumeister, R. F., Campbell, J. D., Krueger, J. I., & Vohs, K. D. (2003). Does high self-esteem cause better performance, interpersonal success, happiness, or healthier lifestyles? Psychological Science in the Public Interest.

Beck, A. T. (1976). Cognitive therapy and the emotional disorders.

Bowlby, J. (1969). Attachment and loss.

Branden, N. (1994). The six pillars of self-esteem.

Kabat-Zinn, J. (1990). Full catastrophe living.

Neff, K. (2003). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself.

Rogers, C. (1951). Client-centered therapy.

Rosenberg, M. (1965). Society and the adolescent self-image.

Sorumluluk Reddi: Söz konusu bu tür bilgiler Site’de yalnızca bilgilendirme amacıyla yayınlanmaktadır ve doktorunuz ya da eczacınızın tavsiyelerinin yerini almaz. Bu bilgiler hiçbir koşulda bir hastalığın veya fiziksel problemin tıbbi tanısını koymak için kullanılmamaktadır site üzerinden durumunuzla ilgili endişelerinizi ve sorularınızı sorabilirsiniz. Bununla birlikte her durumda doktorunuza ya da eczacınıza başvurmanız gerekir.

Klinik Psikolog Fundem Ece

Uzmanlık alanları: Çocuk, Ergen, Yetişkin, Aile, Çift, Cinsel Danışmanlık.
Okan Üniversitesi Psikoloji Bölümü’nü tam burslu kazandı. Psikoloji Bölümü’nü (%30 İngilizce) burslu okurken başarısı sayesinde Çift Anadal Programı’na kabul edilerek Sağlık Yönetimi Bölümü’nü de tamamladı.