Psikoz

Psikoz, bireyin düşünme ve algılama biçiminin kötü yönde etkilendiği bir zihin durumudur.

İlk kez Avusturyalı hekim Ernst von Feuchtersleben tarafından ortaya atılan psikoz sözcüğü, zihinsel hastalıklar için genel bir terim olarak kullanılmıştır.

Günümüzde psikoz, kendi başına bir hastalık değil; bazı ciddi zihinsel bozuklukların belirtisi olarak kabul edilir.

Psikoz Belirtileri Nelerdir? – 3 Temel Belirti

Her birey kendi yaşam koşullarına göre kendinde özgü belirtiler gösterebilir. Ancak psikozun en yaygın üç ana belirtisi vardır:

Halüsinasyon

Halüsinasyon deneyimleyen birey, yalnızken sesler duyabilir, var olmayan kişi ve objeleri görebilir, algılayabilir dolayısıyla gerçek ile gerçek dışı ayrımını yapmakta güçlük çekebilir.

Sanrılar

Sanrılar, gerçeklikle çelişen sabit, yanlış inançlar olarak tanımlanır. Örneğin duygu, düşünce ve hareketlerin başkaları tarafından kontrol edildiğine inanmak, sıradan olaylara veya rastlantılara aşırı anlam yüklemek, sanrılar arasında sıralanabilir. Sanrıları olan birey, bir kişinin veya örgütün kendisine zarar vermek veya öldürmek için planlar yaptığını düşünebilir veya bazı güçlere ya da yetkilere sahip olduğuna inanabilir.

Bireylerde Görülen Düşünce ve Konsantrasyon Bozuklukları

Rahatsız edici derecede hızlı ve sürekli konuşmalar; konuşmada, duygu, düşünce ve aktivitelerde ani olarak birinden diğerine geçme; veya bunlarda ani bir duraklama görülebilir.

Psikozun Sebepleri Nelerdir?

Her psikozun sebebi tam olarak belli olmasa da psikoza neden olan bazı genel durumlar ve hastalıklar vardır. Bunları dört kategoride inceleyebiliriz:

Psikolojik Sebepler

Şizofreni, bipolar bozukluk, stres, anksiyete, depresyon ve uyku düzensizlikleri gibi psikolojik sorunlar psikozu tetikler.

Sağlık Sorunları

HIV, AIDS, sıtma, frengi, Alzheimer hastalığı, Parkinson hastalığı, hipoglisemi, lupus, çoklu skleroz, beyin tümörü gibi hastalıklar psikotik nöbetlere sebep olabilir.

Madde Kullanımı

Alkol ve uyuşturucu kullanımı psikotik dönemi tetikleyen unsurlardandır. Bu gibi maddeler beyin aktivitelerini doğrudan etkilediğinden psikotik bozukluklara neden olur.

Dopamin

Dopamin, beyinde birçok işlevi olan önemli bir kimyasal sinyal taşıyıcıdır. Özellikle kişinin yaptığı hareketlerin ve duygusal tepkilerinin kontrolünde rol oynar. Bu fonksiyonlardaki bozulmalar psikoz belirtisi olduğundan, beyindeki dopamin seviyesinin psikozdaki rolü göz ardı edilmemelidir.

Psikoz Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavide en iyi sonuca ulaşmak için psikoz atağı ilk kez görüldüğü andan itibaren tedaviye başvurmak oldukça önemlidir. Psikozun altında yatan nedene bağlı olarak doktor tarafından bir tedavi şekli önerilir ve bu süreçte belirtileri hafifletmek amacıyla ek olarak ilaç tedavisi de gerekli görülebilir. Terapi, sosyal destek ve ilaç tedavisi birlikte uygulanarak ayakta tedaviyle belirtiler düzeltilir ve hasta normal hayatına devam edebilir. Aynı zamanda alkol ve uyuşturucu kullanımının bırakılması doktorun öncelikli tavsiyesi olacaktır.

Ani Yatıştırma

Psikoz nöbeti geçiren birey kendini konforsuz hisseder ve bunu çevresine de yansıtabilir. Özellikle kendisine ve çevresine zarar verecek seviyedeki psikoz nöbetlerinde erken ve hızlı müdahale önem kazanır. Bu nedenle bu rahatsızlığın giderilmesi için yapılan hızlı müdahaleye ani yatıştırma denir. Genellikle hızla kana karışan bir ilaç veya enjeksiyon uygulanarak hasta belirtilerinin yatıştırılması hedeflenir.

İlaç Tedavisi

Psikoz belirtilerine uygun olacak şekilde seçilecek antipsikotik ilaçlarla hastalar yatıştırılıp, belirtiler kontrol altına alınır. Bu sayede sanrılar, halüsinasyonlar azalarak zihin işleyişi daha sağlıklı hale gelir. Aynı zamanda düşünce ve konsantrasyon bozukluklarını düzene sokar.

Bilişsel Davranışçı Terapi

İlaçların yanı sıra psikoterapiler de psikozun yönetilmesine yardımcı olur. Depresyon, anksiyete bozuklukları, alkol ve uyuşturucu madde kullanımı, yeme bozuklukları gibi sorunların çözümünde, düşünce ve davranışların değiştirilmesi amacıyla hastalar düzenli aralıklarla bir sağlık çalışanından bilişsel davranışçı terapi alabilir.

İlaçların etkili olmadığı vakalarda terapi etkili bir tedavi yöntemi olacaktır.

Özde Berfin Ergün

Kaynaklar:
https://en.wikipedia.org/wiki/Psychosis
https://basarihastanesi.com/makale/psikoz-ve-psikotik-nobetler/
https://www.medicalnewstoday.com/articles/248159#symptoms